Siyaset bilimci Peter Mair’in 2006 yılında New Left Review’da yayımlanan ve ölümünden sonra 2013’te kitap haline getirilen ” Boşluğu Yönetmek ” başlıklı parlak makalesi, siyasi dinamiklere dair güçlü bir bakış açısı sunmuş ve gelecekteki eğilimlerin yararlı bir öngörücüsü olmuştur. Mair’in temel iddiası, o dönemde çift yönlü bir “geri çekilme”nin yaşanmakta olduğuydu. Aşağıya bakıldığında, seçimlerdeki katılım oranlarının düşmesi, parti üyeliğinin çökmesi, parti bağlılığının azalması ve kurumlara olan güvenin azalmasıyla kanıtlandığı gibi, vatandaşların kitlesel seçim siyaseti arenasından uzaklaştığını görüyordu. Yukarıya bakıldığında ise, siyasi sınıfın da geri çekildiğini iddia ediyordu. Partiler sivil toplumdan göç etmiş ve devletin gölge bir devamı haline gelmişti. Siyasetçiler, toplum ile devlet arasında bir köprü görevi görmek yerine, homojen bir profesyonel kast haline geliyordu. Mair, elitlerin bu boşluğu, yönetimi siyasetten arındırarak, tartışmalı kararları çoğunlukçu olmayan kurumlara (merkez bankaları, mahkemeler, düzenleyiciler) ve en önemlisi Avrupa Birliği’ne devrederek doldurmaya meyilli olduklarını savundu.
Mair, bu güçlerin “karşılıklı olarak birbirini güçlendirdiğini” iddia etti. “Vatandaşlar katılımcı olmaktan seyirciye dönüşürken, elitler kendi ortak çıkarlarını takip etmek için daha fazla alan kazanıyor” diye savundu. Analizi, 1995 yılında siyaset bilimci Richard Katz ile birlikte geliştirdiği “kartel partileri” mantığına dayanıyordu. Mair’in “boşluk”u, siyasi partilerin ikisi arasında köprü kurmayı bırakmasının ardından, ilgisiz bir seçmen kitlesi ile kendi kendine gönderme yapan bir yönetici sınıf arasında açılan boşluğa verdiği çarpıcı bir isimdi.
Mair için Avrupa Birliği bu gelişmenin arketipiydi: ulusal liderler tarafından halkın itirazlarından izole edilmiş, siyasetten arındırılmış bir alan, politikasız bir bölge. Ortaya çıkan demokrasi modelini kısaca “kitlesel katılımın yerine STK’lar + yargıçlar” olarak tanımlaması, teknokratik yönelimin başlangıcını özetliyordu. Ve 2009’da euro krizi patlak verdiğinde, zeki bir siyaset bilimciden bir peygambere dönüştü. Bu paragraf onun temel görüşlerini özetliyor:
Bu karşılıklı uzaklaşmanın iki sonucu kısaca belirtilebilir. Birincisi, ortaya çıkan bu boşluk, genellikle sağda, ancak yalnızca sağda değil, popülist bir seferberliği körüklemeye yardımcı olmuştur. Başka bir deyişle, kısmen bu geri çekilmenin bir sonucu olarak, siyasi sınıfın kendisi çok sayıda demokratik siyasi sistemde bir tartışma konusu haline gelmiştir. İkincisi ve yukarıda belirtildiği gibi, vatandaşlar ile siyasi liderleri arasındaki artan mesafe, elitlerin daha ‘çoğunlukçu olmayan’ karar alma ve tarafsız ve siyasi olmayan kurumların (hakimler, düzenleyici kurumlar, merkez bankaları ve uluslararası kuruluşlar) daha büyük bir rol üstlenmesi yönündeki taleplerini de körüklemiştir.
Mair’in vardığı sonuç açık ve netti: Parti demokrasisi çağı sona ermişti. Onun ustaca tanımladığı teknokrasi ve popülizm arasındaki diyalektik ilişki, avro krizi sırasında zehirli bir karışıma dönüştü; makroekonomik politikalar giderek siyasi çekişme alanının dışına çıkarıldı ve seçilmemiş bürokratların ve avukatların eline bırakıldı. İrlanda, Yunanistan, İtalya, İspanya ve Portekiz gibi borçlu ülkelerde ulusal egemenlik zayıflatıldı ve Avrupa Komisyonu yetkilileri proto-vali olarak atandı. Bu durum, Syriza ve Altın Şafak, Podemos ve Vox, Beş Yıldız Hareketi ve Kuzey Ligi gibi sistem karşıtı partiler şeklinde popülist bir tepki doğurdu. Bu dinamik, Chris Bickerton ve Carlo Invernizzi Accetti gibi akademisyenler tarafından 2021 yılında yayınlanan “Teknopopülizm” kitabında daha ayrıntılı olarak incelenmiştir .
Yıllar boyunca eleştirmenler, Mair’in tezini her iki açıdan da sorgulayarak, hem elitlerin (arz) hem de vatandaşların (talep) siyasetten sürekli olarak uzaklaşması önermesine şüpheyle yaklaştılar.
2014 yılında, Avrupa Komisyonu’nun yeni seçilen başkanı Jean-Claude Juncker, körü körüne kurallar dayatan ve standartları uyumlu hale getiren teknokratik bir bürokrasi yerine “siyasi bir komisyon” yöneteceğini ilan ederek elitlerin yeniden devreye gireceğini vaat etti. Bu eğilim, 2015 mülteci krizi ve ardından Brexit’ten sonra ve yine 2022’de Rusya’nın Ukrayna’yı işgali ve Donald Trump’ın ikinci gelişiyle hızlandı. Brüksel’in mali politika yaklaşımında daha esnek hale geldiği (standartlarını gevşeterek ve “Yeni Nesil Avrupa” planı ve COVID pandemisi sonrası toparlanma paketiyle ortak borç üstlenerek), göç konusunda daha politik bir yaklaşım benimsediği (giderek daha sıkı sınırlar ve hatta mülteci merkezlerine doğru ilerleyerek) ve hem savunma (malzeme yatırımı ve Ukrayna’yı destekleyerek) hem de yeşil geçişe daha fazla dahil olduğu (politikalarını hızlandırdığı – ancak siyaset değiştikçe bunları sulandırdığı) doğrudur. Almanya gibi kilit üye devletlerde ise borç freninden kısmen uzaklaşma ve mali politikayı seçilmiş politikacılar aracılığıyla belirlemek yerine anayasallaştırma fikri benimsendi (her ne kadar bu uygulamanın, bunu yapmayacağına dair söz vererek seçim kampanyasına giren yeni bir başbakan tarafından hayata geçirilme biçimi, elit bir komplo izlenimi verse de). Ancak çoğu insan, bu küçük düzenlemelerin siyasetin profesyonelleşmesinin daha geniş bir dalgası içinde gerçekleştiğini savunacaktır.
Talep tarafında ise, 2013’ten sonra, oldukça çekişmeli ve yüksek riskli birçok oylama, vatandaşların büyük ölçüde katılımını sağladı: Brexit referandumuna katılım %72 oldu, 2020 ve 2024 ABD seçimlerine katılım yüksekti ve 2019 ve 2024 Avrupa Parlamentosu seçimleri, 1994’ten bu yana en yüksek seçmen sayısını seferber etti. Bu boşluk sessiz kalmadı. Bu seçimsel yeniden katılımın yanı sıra, kültür savaşları, Black Lives Matter hareketi ve Gazze protestoları yaşandı ve siyaset, kültürel yaşamın birçok alanına sızdı.
Bazı yorumcular bu eğilimleri Mair’in tezinin doğrudan bir reddi olarak ele aldılar: Bakın, boşluk öfkeyle dolduruluyor. Ancak siyasi düşünce tarihçisi Anton Jäger, son kitabı Hiperpolitika: Siyasi Sonuçları Olmayan Aşırı Siyasallaşma’da Mair’in çerçevesini kurtarmak için güçlü bir girişimde bulunuyor . Jäger, geçen yüzyılı dört aşamadan oluşan bir dizi olarak okuyor. 2 “Kitle siyaseti”—partiler, sendikalar, kiliseler, kitlesel üyelik dünyası—1980’lere kadar sürdü. “Post-siyaset”, Üçüncü Yol, “tarihin sonu” teorisi ve siyasetten arındırılmış teknokratik yönetimle 1990’ları ve 2000’leri tanımladı. “Anti-siyaset” 2010’ları işaretledi: İlk popülist kuruluş karşıtı isyana tanık olun. Ve şimdi, “hiperpolitika”: Politikanın her yerde olduğu –yemeklere, müziğe, spora, kimliğe nüfuz ettiği– ancak hiçbir şeyin değişmediği bir durum; çünkü tutkuyu kalıcı güce dönüştüren eski altyapı (partiler, sendikalar, sivil dayanışma) içi boşaltılmış durumda. Jäger’in kitabının alt başlığı tüm argümanı özetliyor: “siyasi sonuçları olmayan aşırı siyasallaşma.” Siyasallaşma örgütlenmeden kopmuş durumda. Altyapı olmadan duygu.
Jäger’in hamlesi, aşırı politik kamuoyunun, Mair’in kayıtsız geç kartel vatandaşından daha politikleşmiş olabileceğini ve aynı zamanda Mair’in tanımladığı gibi örgütsel olarak boşaltılmış olabileceğini göstermektir. Jäger, esasen Mair’in “boşaltma” fikrini öncül olarak alıyor: Aracı kurumların ortadan kaybolması, politikleşmenin ortamsal, epizodik ve gerçek dünya sonuçları açısından hafif bir şeye dönüşmesine neden olan şeydir. Jäger’in Hiperpolitikası, “Boşluğu Yönetmek”in bir devamı gibidir. Vatandaşlar ve devlet arasındaki boşluğa yalnızca titreşimlerin girdiğini savunuyor. Parti üyeliği çökmeye devam ederken bile seçimlerde seçmen katılımı artabilir. Bu, ona göre bir paradoks değil, Hiperpolitikadır . Ve boşluk hala bir boşluktur.
Bence Jäger’in soldaki aktivizmin çoğunu “Hiperpolitika” ve sonuçsuz bir siyasallaşma olarak nitelendirmesine katılmak yerinde olur. Black Lives Matter ve Reclaim Wall Street, alevlenip sönen hareketlerin örnekleri olabilir. Aynı durum sağda da geçerli, örneğin İtalya’da Giorgia Meloni’de. Onun post-faşist soyu, viral “Io sono Giorgia” (Ben Giorgia’yım) sloganı ve Tanrı-aile-ulus çağrısı, sonuçsal bir değişimden ziyade daha çok birer duygu değişimi. Görev süresi boyunca dikkat çekici olan şey, ne kadar az boşluk doldurduğudur. Kurumsal dönüşüm önerileri -premierato ( başbakanın seçmenler tarafından doğrudan seçilmesine izin veren sistem) ve Nordio yargı reformu (eleştirmenlerin yargının bağımsızlığını zayıflatacağını iddia ettiği sistem)- parlamentoda tıkandı ve Mart ayındaki referandumda reddedildi. Meloni, mali açıdan ortodoks, NATO yanlısı bir lider olarak yönetiyor; O, siyasetten arındırılmış alanı yıkmak yerine, önemli ölçüde yeniden siyasete dahil oldu.
Trump’ın başkanlığının birçok yönü aynı özellikleri taşıyor. Bir bakıma İran’daki savaşı, yeni hiperpolitikanın arketipi niteliğinde; sonuçta hiçbir anlam ifade etmeyen, bolca gürültü ve öfke. Elbette gereksiz ölüm ve yıkıma yol açtı, enerji piyasalarını altüst etti ve dünya çapında yüz milyonlarca insan için başka olumsuz sonuçlar doğurdu. Ancak İran’ın nükleer programının, rejiminin veya komşularıyla olan ilişkisinin seyrini kökten değiştirmedi.
Ancak hem Mair’in hem de Jäger’in kurumsalcı dünya görüşü, Yeni Sağ olarak adlandırılan birçok gücün yükselişiyle somutlaşan küresel siyasetteki yeni bir değişimi gözden kaçırma riskini taşımaktadır. Yeni Sağ’ın siyasetinin bazı yönlerinin sonuç doğurduğunu inkar etmek zordur. Belki de geleneksel parti örgütlenmesi açısından değil, kamusal alanın kendisinin dönüşümü açısından. Yeni Sağ üzerine yaptığım araştırmalarda, yeni bir siyasi hareketler kümesinin Mair’in boşluğunu geleneksel siyasi partilerden farklı bir şeyle kalıcı olarak doldurabileceğine inanmaya başladım: Yirmi birinci yüzyıl için gerçek sonuçları olan yeni bir kitle siyaseti türü yaratabilirler.
Viktor Orbán muhtemelen bunun en tipik örneğidir. 2014’teki çoğunlukçu, illiberal bir demokrasiyi benimseyen konuşmasında ilk kez ortaya koyduğu açık bir doktrini, Macar siyasetinin toptan yeniden inşasıyla (yeni bir Temel Yasa, medya kontrolü, hileli seçim sistemi, dolu mahkemeler, sadık bir oligarşi) birleştirmeyi başardı. Yarattığı şey, geçici bir hevesin tam tersiydi; kalıcı bir düzen kurmayı amaçlıyordu. Doğru, Nisan 2026 seçimlerini kaybetti, ancak bu, on beş yıllık iktidardan sonra gerçekleşti ve ancak kendi siyasetinin büyük bir bölümünü yansıtan bir karşı seferberlik sayesinde başarıldı.
Polonya’daki Hukuk ve Adalet Partisi (PiS) örneği, Yeni Sağ’ın aşırı siyaseti aşmasının bir başka örneğidir. PiS, Anayasa Mahkemesi’ni kendisine sempati duyan hakimlerle doldurarak, ulusal yayın kuruluşu TVP’yi devlet propagandasının bir aracı haline getirerek ve mahkemeleri siyasallaştıracak yargı reformları başlatarak Orbán’ın gündemini kopyalamaya çalıştı. Partinin önerileri sonunda 2023’teki seçimlerde, tarihsel olarak eşi görülmemiş bir %74’ün üzerinde katılım oranıyla sorgulandı, ancak sonuçsuz kalmadı. Ele geçirilen kurumlar, onları kuran hükümetten daha uzun süre varlığını sürdürdü ve PiS destekli aday Karol Nawrocki, Haziran 2025’te cumhurbaşkanlığını kazandı. Şimdi Başbakan Donald Tusk’un hukukun üstünlüğünü yeniden tesis etme girişimini, rekor sayıda veto ve hâlâ taraflı olan Anayasa Mahkemesi’ne sevklerle engelliyor. Hatta tamamen yeni bir anayasa taslağı hazırlamak için bir komisyon bile kurdu. Brexit ve Britanya’da Reform Partisi’nin yükselişi, Yeni Sağ’ın yirminci yüzyılın kitlesel partilerinin yöntemlerini tekrarlamadan gerçek sonuçlar doğurmasının diğer örnekleridir.
Son iki yılın büyük bir bölümünü, başta Avrupa olmak üzere İsrail ve ABD de dahil olmak üzere bir düzine ülkede Yeni Sağ’ın farklı siyasi hareketleriyle bağlantılı politikacılar, siyasi stratejistler ve entelektüellerle konuşarak geçirdim. Birçok insan bu hareketleri daha iyi bir geçmiş adına eski fikirleri yeniden gündeme getirmek olarak görse de, sağın çağdaş dünyaya uyum sağlama biçiminde son derece modern bir şey olduğunu düşünüyorum. Operasyonlarının dört ortak özelliğini belirledim; bunların hepsi Mairian boşluğuna son verebilir.
Keşfettiğim ilk şey, bu partilerin bu boşluğu Yeni Sağ’ın doğal yaşam alanı olarak görmeleri oldu. Favori filozofları – Alain de Benoist , Patrick Deneen , Yoram Hazony – liberalizmin, özellikle Soğuk Savaş sonrası küreselci versiyonunda, toplumlarımızı içten içe boşalttığını ve bireyi küresel zorluklar karşısında savunmasız bıraktığını iddia ediyorlar. Bireysel özgürlüğe odaklanmak, nihayetinde toplumun atomizasyonuna yol açar çünkü liberal bir çerçeve içinde az ya da hiç yeri olmayan kritik kolektif kimlik biçimlerini (aile, kabile, ulus) göz ardı eder. Bu düşünürler, liberal ilkelerin, ilk başta ne kadar iyi niyetli ve akılda kalıcı olursa olsun, ülkeler arasındaki farklılıkları yavaş yavaş aşındırdığını, ulusal kültürler için korumaları kaldırdığını ve toplumları anlamdan yoksun bıraktığını iddia ediyorlar. Yeni Sağ’ın temel eleştirisi, liberalizmin yarattığı dünyanın derin karşılıklı bağımlılığının, insanları küreselleşmenin yeni krizleri karşısında güçsüz bıraktığıdır.
Aşırı sağcı Almanya için Alternatif (AfD) partisinde çalışan genç bir entelektüel olan Benedikt Kaiser, 2023 yılında yayımlanan “Konvergenz der Krisen” ( Krizlerin Yakınsaması ) adlı kitabında, bu krizlerin geleneksel partilerin meşruiyetine temelden zarar verdiğini ve yeni güçler için bir fırsat yarattığını savunuyor. 3 Kaiser, sermayenin serbestçe aktığı küreselleşmiş bir toplumda derin bağlantıların kaçınılmaz bir sonucu olarak “kalıcı krizin” ortaya çıktığını iddia ediyor. Antonio Gramsci’yi örnek göstererek, bu bozulmaların iktidardaki elit için her şeyi tüketen bir otorite krizi yaratacağını savunuyor. 4 Mair’in kartel partileri kararları tartışmadan uzaklaştırmak için çalışırken, Yeni Sağ’ın belirleyici hamlesi her krizi tek bir suçlamaya bağlamaktır: Elit sizin için değil, bankalar, şirketler ve küresel elitler için hareket eder ve devlet kontrolü kaybetmiştir. Yeni Sağ bir boşluğa girmiyor; Mair’in tanımladığı boşluğun girişimcisidir ve siyasetsizleştirmeyi seferberliğin ham maddesine dönüştürüyor.
Bunun en tipik örneği AfD’dir. Ekonomi alanındaki akademisyenler tarafından kurulan parti, 2013 yılında Şansölye Angela Merkel’in Almanya’nın avro bölgesine üyeliğine veya Yunanistan’ı kurtarmaya “alternatif olmadığı” yönündeki tekrarlanan ısrarına meydan okumak amacıyla kurulmuş, Avro karşıtı bir “profesörler partisi” olarak başladı. Ancak 2015 mülteci kriziyle birlikte parti, göçmen karşıtı bir mesaja yöneldi. COVID pandemisi sırasında aşı karşıtı bir tavır benimsedi. Ve 2018’de Yeşiller Partisi’nin iktidar koalisyonunun bir parçası olduğu dönemde yeşil karşıtı bir harekete öncülük etti.
Yeni Sağ’ın ikinci boyutu sınıf politikasıdır. Mair’in analizi, dağıtım politikalarına garip bir şekilde kördür; oysa Yeni Sağ partiler, seçim tabanlarını geliştirmenin anahtarı olarak işçi sınıfı seçmenlerini belirlemiştir. Mair, seçmen ilgisizliğini kayıtsızlık olarak ele almıştır; Yeni Sağ ise bunu mevcut bir seçmen kitlesinin işareti olarak görmektedir. İşçi sınıfı tarafındaki boşluk boş kalmadı: En verimli alan haline geldi. Oxford profesörü Peter Pulzer, 1960’larda “Sınıf, İngiliz siyasetinin temelidir, gerisi süsleme ve ayrıntıdır” diye yazmıştı.⁵ Ancak 2024 yılına gelindiğinde, bu ifade geleneksel olarak İngiliz siyasetine hakim olan partiler için artık geçerli değildi.
Siyaset profesörü John Curtice’e göre, İşçi Partisi ve Muhafazakarlar artık benzer bir sınıf profiline sahip. İstisna ise Nigel Farage’ın Reform Partisi; bu parti, en düşük eğitim ve sınıf düzeyine sahip gruplar arasında en popüler olanı. YouGov’un 2025 anketine göre, “İşçi Partisi’nin Reform UK’ye karşı kaybettiği seçmenlerin üniversite diplomasına sahip olma olasılığı, İşçi Partisi’ne sadık kalanlara göre yarı yarıya daha düşük (%25’e karşı %51).” Bu durum diğer ülkelerde daha da çarpıcı. Almanya’da, sosyal demokratlara işçi sınıfı desteği 1998’de %48’den 2025’te %12’ye düştü . 6 Bu arada, AfD 2025 seçimlerinde işçi sınıfı oylarının %38’ini (2021’den bu yana 17 puan artışla) alırken, genel seçmen kitlesinde bu oran %21 oldu. 7 Fransa’da 2024’teki erken parlamento seçimlerinin ilk turunda, Marine Le Pen’in aşırı sağcı Ulusal Birliği (Rassemblement National) mavi yakalı işçilerin oylarının %59’unu alırken , aşırı sol, Sosyalist Parti, sağcı Cumhuriyetçiler (Les Républicains) ve müttefikleri ile Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron’un merkezcileri birlikte ancak %41’lik bir oy oranına ulaşabildi. 8 Ve 2024’te ABD’de Trump, beyaz işçi sınıfının oylarının %66’sını kazanırken, Başkan Yardımcısı Kamala Harris sadece %32’lik bir oy oranına sahip oldu. 9
Yeni Sağ, seçmen kitlesinin en siyaset karşıtı kesimini yeniden siyasallaştırmayı başarmış gibi görünüyor, ancak Mair’in savunduğu kurumsallaşmış şekilde değil: Halkı doğrudan yönlendiren parti değil, liderdir. Trump ve Farage gibi işçi sınıfını temsil ettiğini iddia eden Yeni Sağ figürlerinin birçoğunun pratikte sadece elitlerin yararına dağıtım çatışmalarına müdahale etmesi muhtemeldir, ancak bu şimdiye kadar iddialarını zayıflatmadı. Ve PiS ve Orbán’ın Fidesz’i gibi partiler, bu kilit seçmen gruplarına nasıl destek kaydırdıklarını (seçimlere giden süreçte abartılı mali transfer vaatleri de dahil olmak üzere) gösterebilirler.
Bu partilerin rollerinde, politika düzeyinde de sessiz bir geçiş yaşanıyor olabilir: siyaset karşıtı protesto oyları toplamaktan, bazı sosyal grupların tercihlerini yeni bir politikaya dönüştüren hareketlere dönüşmeye doğru. Yeni Sağ’ın politika gündemi, küreselleşmeye karşı çıkarak statülerini kaybettiklerini hisseden işçi sınıfı seçmenlerini kazanmayı hedefliyor. Dört ana sütunu var: göç, ticaret, dış politika ve devletin yeniden icadı. Bunlar, sözde gelenekselci bir ulusal kültür versiyonunu sivil yaşamın kalbine geri getirme merkezi hedefi etrafında örgütlenmiş, birleşik bir ideolojik dönüşüm projesidir. Kültür, birçok konu arasında bir konu olarak değil, diğer tüm konuların önüne geçen en önemli öncelik olarak ele alınmalıdır.
Liberalizmin ve uyanışçılığın sözde merkezkaç güçlerine karşı koymak için Yeni Sağ, özellikle Yahudi-Hristiyan değerlerinin muhafazakâr yorumuna odaklanan milliyetçi bir kültürel kimliği yeniden inşa etmeyi amaçlayan politikalara yoğunlaşmıştır. Curtice ve ortak yazarları Britanya hakkında yazarken bu konuyu şu şekilde ifade etmişlerdir:
Reform Partisi’ne destek, sadece bir ‘protesto’ ifadesi değildir. Partiyi destekleyenlerin genel seçmenlere göre yaşam maliyetiyle mücadele eden, sağlık hizmetleri konusunda endişeli ve ülkenin yönetilme biçiminden memnun olmayan kişiler olma olasılığı daha yüksek olsa da, her şeyden önce göçmenlik, eşitlik politikaları ve sosyal yardım harcamalarına yönelik tutumlarında yansıyan ve ağırlıklı olarak yaşlı seçmenlerden ve üniversiteye gitmemiş kişilerden oluşan demografik bir profille desteklenen sosyal muhafazakar bir bakış açısına sahip olmalarıyla öne çıkarlar. 10
Ancak Yeni Sağ’ın bu boşluğu doldurmasının temel yolu, siyaseti yapma biçiminde radikal bir farklılık yaratmaktır. Mair ve Jäger’in Yeni Sağ’ın yükselişinin hiçbir sonuç doğurmayacağını düşünmelerinin nedenlerinden biri, geleneksel siyasi partilerin yapısına ve rolüne odaklanmış olmalarıydı; ancak Yeni Sağ, siyaseti yeniden icat ederek bu boşluğu doldurmayı başardı. En büyük fırsatı, kamusal alanın parçalanmasından ve bununla bağlantılı olarak ana akım medyanın kapı bekçilerinin güçsüzleşmesinden kaynaklanmaktadır. Yeni dijital platformların, özellikle sosyal medyanın yükselişi, politikacılarına ve yorumcularına popüler anlatıları şekillendirmenin ve kendilerini örgütlemenin yeni yollarını sunmuştur.
Bilgi ekosistemi parçalanmaya başladığında, siyaset, anlamın kendisini kimin kontrol edeceği üzerine bir mücadeleye dönüşür. Yeni Sağ entelektüeli Rod Dreher, sosyolog Zygmunt Bauman’ı örnek göstererek, mevcut anın ” akışkan modernite ” dönemi olduğunu, olayların o kadar hızlı ivme kazandığını ve kurumların ve uygulamaların tekrar değişmeden önce istikrara kavuşacak zamanlarının olmadığını savunmuştur. Böyle bir dünyada, insanlar mutlak, bilinebilir bir gerçek diye bir şeyin olduğuna inanmayı bırakır ve bunun yerine neyin doğru olduğunu belirlemek için duygularına veya bireysel öznelliklerine güvenmeye başlarlar. Liberal siyasetin akıl, nesnel gerçekler ve uzmanlığa odaklanması, onu yeni dikkat ekonomisinde yapısal bir dezavantaja sokar.
Chris Hayes, yakın zamanda yayımlanan “Sirenlerin Çağrısı” adlı kitabında , insanların dikkatinin sınırlı bir kaynak olduğunu, metalaştırıldığını ve büyük ölçekte hasat edildiğini savunuyor. 11 Günümüzdeki dikkati, sanayi devrimi sırasındaki emeğe benzetiyor. Bir zamanlar son derece uzmanlaşmış ve yerine konması zor olan emek, mekanize üretim altında değiştirilebilir hale geldi ve metalaştırıldı. Günümüzdeki dikkat de aynı dönüşümü geçiriyor, ticareti yapılabilir birimlere ayrılıyor. Güçlü duygular uyandıran içerikler (öfke, korku, kabile bağlılığı) en geniş kitleye ulaştığı için, Yeni Sağ, seçmenlerin dikkatini çekmek için ana akım partilerle sık sık rekabet ediyor. İklim değişikliği veya trans hakları gibi konular bilimsel veya politika soruları olmaktan çıkıp, kabile çizgileri boyunca çizilen kimlik işaretleri haline geliyor. Bir zamanlar liberalizmi destekleyen medya, böylece rakiplerini güçlendiren bir bilgi alanına yerini bırakıyor. Farage bir keresinde bana, “İnternet olmasaydı var olmazdım” demişti. 12 Aynı durum birçok Yeni Sağ politikacısı için de geçerli. Polonya’daki Konfederacja partisinin önde gelen isimlerinden biri bu yıl bana, yeni medyanın partilerinin başarısında merkezi bir rol oynadığını açıkladı: PiS’in kamu yayıncılığı üzerindeki hakimiyeti göz önüne alındığında, partilerinin ana akımdan dışlandığını ve sosyal medyada alternatif platformlar aramak zorunda kaldığını belirtti.
Sonuna kadar kurumsalcı bir görüşe sahip olan Mair, kitlesel parti demokrasisinin sona ermesine yas tuttu. Parti-kurumunun gerilemesini parti araştırmalarının araçlarıyla ölçüyordu ve bu nedenle boşluğun bir yedek kurum tarafından değil, kurum sonrası bir biçimle doldurulacağını tam olarak göremiyordu: ağ tabanlı, duygusal, lider merkezli ve ulusötesi. Yeni Sağ, parçalanmış kamusal alanı doldurabilecek tam olarak bu hiper-modern biçimdir.
Mair, devletin korunaklı alanına çekilen bir yönetici sınıfın, rakiplerini okuma yeteneğini kaybettiği konusunda haklıydı. Ana akımın neden entelektüel olarak silahsız kalacağını açıkladı. Ancak o dönemde George W. Bush Beyaz Saray’da, Tony Blair ise 10 Downing Street’teydi; Çin’in GSYİH piyasa döviz kuru ABD’ninkinin yaklaşık %20’si kadardı ve Musk henüz bir çeşit tıraş sonrası losyonu gibiydi. En önemlisi, iPhone’un piyasaya sürülmesinden, Facebook’tan, finansal krizden, COVID’den, Rusya’nın komşularıyla yaptığı çeşitli savaşlardan ve elbette yapay zekanın yükselişinden önce yazıyordu.
Ancak Yeni Sağ, parçalanmış bir kamusal alan, gerçekler yerine duyguların egemenliği, siyasi eylemin ana alanı olarak sosyal medya gibi algoritmik bilgi alanını kendi doğal ortamı haline getirmek için evrimleşti. Yeni Sağ sadece dijital medyayı kullanmıyor; siyasallaşmanın ortamsal ve örgütlenmeden bağımsız olduğu bir dünyaya en iyi uyum sağlayan siyasi oluşumdur. Herkesin zaten azami düzeyde meşgul olduğu ve asgari düzeyde örgütlendiği bir alanda mücadele ediyor. Bu yüzden –2025’teki Ulusal Muhafazakarlık Konferansı’nda bir konuşmacının bana açıkladığı gibi– “şeyleri parçalamak asıl amaçtır.” Mair sonrası siyasi dönemde, kopma jesti ürünü satmanın bir yoludur, ancak Yeni Sağ devleti ele geçirdiğinde kalıcı sonuçlar doğurabilir. Orbán’ın parti-devletine, Ulusal Muhafazakarlık ağına, Budapeşte-Londra-Varşova-Washington konferans devresine, düşünce kuruluşlarına ve son yıllarda ortaya çıkan ulusötesi koordinasyona bakın.
Bu yoruma göre Yeni Sağ, Hiperpolitika sorununu çözen ilk oluşumdur ve tam da bu yüzden kazanıyor. Devrim sadece hangi yasaların geçtiğiyle ilgili değil, siyasetin kendisinin neye dönüştüğü ve ana akım partilerin Yeni Sağ karşısında nasıl bir politika izlemek zorunda kaldığıyla da ilgilidir. Bu, en Mairian cevabıdır: Yeni Sağ, kartel partilerinin başlattığı parti demokrasisinin yıkımını tamamlıyor, yerine yeni bir kitle partileri kümesi değil, kalıcı duygusal seferberlik için bir altyapı kuruyor ve bunu siyasi kuralları yeniden yazmak için kullanıyor. Klasik partiler veya köpük partiler yerine, boşluğu dolduran ancak aynı zamanda dikkat ekonomisini kontrol ederek bu boşluğu sömürmek için kendilerini kurmuş yeni bir kurumlar kümesi var.
Peki, ilerici kesimlerin buna karşılık sunabileceği ne var? Çoğu zaman kimlik odaklı aşırı siyaset ve teknokratik kurtuluşçuluk tuzaklarına düşüyorlar. Umutları ayrıca Yeni Sağ’ın kendi iç çelişkileri yüzünden yenilgiye uğramasıdır. Örneğin, geleneksel siyasete dair sönmüş beklentileri ve alaycılığı istismar ederken, aynı zamanda halkın tutkularını yeniden canlandırarak kamuoyunu yeniden cezbetmeye çalışıyor. Bu iki dürtü birbiriyle çatışabilir; örneğin Trump, göçmenliğe karşı medyada yaptığı sert eleştirilerle popülerlik kazanırken, bu politikaları uygulamak için sokak düzeyinde bir güç harekete geçirdiğinde popülerliğini kaybediyor.
Yeni Sağ’ın gündeminin iç gerilimlerle dolu olduğu açık olsa da, sol ve merkez partilerin bu partinin kendi kendini yok etmesini bekleme lüksüne sahip olmadığını düşünüyorum. Bu yeni siyasi çağda rekabet edebilmek için, gerçek dayanak noktalarına sahip oldukları alanlarda sağlam temeller atmalı ve demografik değişim ve göreceli ekonomik gerileme konusundaki insanların korkularını dürüstçe ele almalıdırlar. Bu, işçi sınıfı seçmenlerini geride bırakmayan bir yönetim felsefesi geliştirmek için çok önemlidir. En önemlisi, Yeni Sağ’ın ulus, topluluk ve aileye yönelik çağrısı kadar duygusal olarak yankı uyandıran yeni bir kolektif kimlik inşa etmelidirler. Yeni Sağ, Mair’in boşluğunun gerçekten doldurulabileceğini gösterdiyse, bugünün en acil siyasi sorusu, onun cevaplarını reddedenlerin bu boşluğu kendi ikna edici argümanlarıyla doldurup dolduramayacaklarıdır.
- Christopher J. Bickerton ve Carlo Invernizzi Accetti, Teknopopülizm: Demokratik Siyasetin Yeni Mantığı (Oxford, 2021; çevrimiçi baskı, Oxford Academic, 18 Mart 2021). ↩︎
- Anton Jäger, Hiperpolitika: Siyasi Sonuçları Olmayan Aşırı Siyasallaşma (Verso Books, 2026). ↩︎
- Benedikt Kaiser, Die Konvergenz der Krisen: Theorie und Praxis in Bewegung 2017–2023 (Jungeuropa Verlag, 2023). ↩︎
- Wolfgang Fritz Haug, “Hegemonya”, Tarihsel-Eleştirel Marksizm Sözlüğü: Bir Seçki , editörler Wolfgang Fritz Haug ve diğerleri, cilt 1 (Brill, 2023) 340. ↩︎
- Peter Pulzer, Siyasi Temsil ve Seçimler: Büyük Britanya’da Partiler ve Oy Verme (Praeger, 1967). ↩︎
- Richard Stöss ve Gero Neugebauer, “Die SPD und die Bundestagswahl 1998: Ursachen und Risiken eines historischen Wahlsiegs unter besonderer Berücksichtigung der Verhältnisse in Ostdeutschland,” Arbeitshefte aus dem Otto-Stammer-Zentrum , n. 2 (FB Politik- und Sozialwissenschaften, Freie Universität Berlin, 1999), https://refubium.fu-berlin.de/bitstream/handle/fub188/18625/arbeitshefte2.pdf . Lukas Graw ve diğerleri, “Bundestagswahl: Warum immer weniger Arbeiter SPD wählen, sondern lieber AfD, ” BR Nachrichten , 25 Şubat 2025, https://www.br.de/nachrichten/wirtschaft/bundestagswahl-warum-immer-weniger-arbeiter-spd-waehlen-sondern-lieber-afd,UdukQui . ↩︎
- “AfD: Bundestagswahl 23. Şubat 2025,” tagesschau.de , ARD/infratest dimap, https://www.tagesschau.de/wahl/archiv/2025-02-23-BT-DE/umfrage-afd.shtml . ↩︎
- Luc Rouban, “Enquête électorale: une victoire de la gauche aux législatives dans une France de droite” Le Monde , 31 Ağustos 2024, https://www.lemonde.fr/politique/article/2024/08/31/enquete-electorale-une-victoire-de-la-gauche-aux-legislatives-dans-une-france-de-droite_6300332_823448.html . ↩︎
- John J. Dilulio, Jr., “İşçi Sınıfının 4 Oyu”, Brookings Enstitüsü , 2 Aralık 2024, https://www.brookings.edu/articles/the-4-working-class-votes/ . ↩︎
- John Curtice, Georgie Morton ve Jerome Swan, “Reformu Kim Destekliyor?” Britanya Sosyal Tutumları: 43. Rapor , editörler E. Clery, J. Curtice ve C. Jessop (Ulusal Sosyal Araştırma Merkezi, 2026), https://natcen.ac.uk/sites/default/files/2026-06/bsa-43-%7C-who-supports-reform%3F-1932.pdf . ↩︎
- Chris Hayes, Sirenlerin Çağrısı: Dikkat Nasıl Dünyanın En Tehlike Altındaki Kaynağı Oldu (Penguin Press, 2025). ↩︎
- Nigel Farage ile söyleşi, Londra, 2014. ↩︎
Kaynak: https://www.theideasletter.org/essay/froth-fury-and-the-rise-of-the-new-right/
Bir Cevap Bırakın